આદિત્ય ગઢવીની જીવનકથા

આદિત્ય ગઢવીને લોકસંગીત ક્યાંય શોધવા જવું પડ્યું નથી — તેઓ તેની વચ્ચે જ મોટા થયા. તેમનો પરિવાર મૂળ ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગરનો છે, અને તેઓ કહે છે કે પરિવારની ચાર પેઢીઓ સાહિત્ય અને સંગીત સાથે જોડાયેલી રહી છે. પિતા યોગેશ ગઢવી લોકગાયક અને લોકસાહિત્યકાર છે, અને પૂર્વજોમાં કવિઓ પણ થઈ ગયા છે.

શરૂઆત બહુ નાની ઉંમરે થઈ. તેમના પોતાના કહેવા પ્રમાણે ચાર વર્ષની ઉંમરે તેઓ આખું શિવ તાંડવ ગાઈ શકતા, અને પિતાને યાદ છે કે એથીયે પહેલાં તેઓ ભક્તિગીતો અને લોકગીતો ગાતા. પહેલો મંચ સાવ સાદો હતો — શાળાનો જન્માષ્ટમી કાર્યક્રમ — પણ દિશા ત્યારથી જ નક્કી થઈ ગઈ હતી.

અઢાર વર્ષની ઉંમરે તેમણે ETVની ‘લોકગાયક ગુજરાત’ સ્પર્ધામાં ભાગ લીધો — ગુજરાતના નવા લોકઅવાજની શોધ માટેનો ટીવી શો — અને વિજેતા બન્યા. ત્યાર પછી ગુજરાતી ચૅનલોની બીજી ગાયન સ્પર્ધાઓ આવી, અને તેમાંની ઘણી પણ તેમણે જીતી.

પછી શરૂ થઈ એ તાલીમ, જેમાંથી દરેક ગુજરાતી લોકકલાકાર પસાર થાય છે: ડાયરો — ગીતો, દુહા અને વાતોની લાંબી રાતો — ગામેગામ, આખા ગુજરાતમાં. તેઓ કહે છે કે શરૂઆત અહીંથી જ થઈ, અને આજેય તેમના લાઇવ કાર્યક્રમો એ જ સ્વરૂપ તરફ પાછા વળે છે.

2013માં તેઓ એ. આર. રહેમાનની સંગીત સંસ્થા — કે. એમ. મ્યુઝિક કન્ઝર્વેટરી — જોવા ચેન્નઈ ગયા, અને ત્યાં જ લગભગ ચાર વર્ષ અભ્યાસ કર્યો. આ વર્ષોએ ગુજરાતી લોકસંગીતની પેલે પારની સંગીતભાષા આપી, અને લાઇવ કૉન્સર્ટમાં બૅકિંગ ગાયક તરીકે રહેમાન સાથે મંચ પર ઊભા રહેવાની તક પણ.

એ જ ડિસેમ્બરમાં એક અણધારી સિદ્ધિ ઉમેરાઈ. ફિલ્મ ‘કામસૂત્ર 3D’ માટે તેમણે ગાયેલાં ‘હર હર મહાદેવા’ અને ‘અયિગિરિ નંદિની’ — 86મા ઓસ્કરની ઓરિજિનલ સૉન્ગ કૅટેગરી માટે એકેડેમીની 75 દાવેદાર ગીતોની યાદીમાં સામેલ થયાં. એ નોમિનેશન નહીં, પાત્રતા યાદી હતી, અને બંને ગીતો આગળ ન વધ્યાં.

રસ્તો સહેલો નહોતો. પ્રાદેશિક લોકસંગીત પાછળ લેબલ અને આયોજકો ભાગ્યે જ ઊભા રહેતા, અને તેમને સૂફી કે ફિલ્મી ગીતો તરફ વળવાની સલાહ મળતી. જવાબમાં તેમણે લોકગીતો પોતાની શરતે રજૂ કરવાનું શરૂ કર્યું — 2015માં ‘હંસલા’થી, જેને બીજા વર્ષે GiMA એવૉર્ડ્સમાં નોમિનેશન મળ્યું.

લોકગીતોની સાથે ફિલ્મોનું કામ પણ આવ્યું. ‘પ્રેમજી: રાઇઝ ઑફ અ વૉરિયર’ (2015)ના ‘Gaam Ghondro’થી શરૂ કરીને તેઓ ગુજરાતી ફિલ્મસંગીતનો જાણીતો અવાજ બન્યા — ‘ગુજ્જુભાઈ મોસ્ટ વૉન્ટેડ’નું ‘સર સર કે’, ‘વેન્ટિલેટર’નું ‘અંબા રે અંબા’ અને ‘હેલ્લારો’નું ‘સપના વિનાની રાત’.

સંગીતકાર ડી. ઇમાન માટે તેમણે તમિલમાં પણ ગાયું — 2017માં શ્રેયા ઘોષાલ સાથે ‘Marhaba Aavona’ અને ‘વિશ્વાસમ’ માટે ‘Adchithooku’ — અને ‘લવ ની લવ સ્ટોરીઝ’ (2020) માટે ગીતો લખ્યાં પણ ખરાં અને ગાયાં પણ. તાજેતરની ફિલ્મોમાં ‘સમંદર’, ‘હરિ ઓમ હરિ’, ‘વહાલી’ અને 2026ની ‘જિંદગી વન્સ મોર’નું ‘વધાવો રે’ સામેલ છે.

5 જુલાઈ 2023ના રોજ કોક સ્ટુડિયો ભારતે ‘ખલાસી’ રજૂ કર્યું — ગુજરાતના કિનારે ફરતા એક બેફિકર ખલાસીનું ગીત. સંગીત અને પ્રોડક્શન અચિંતનાં, શબ્દો સૌમ્ય જોશીના અને અવાજ આદિત્યનો. ચાહકો તો કોકના કૅન પરનો QR કોડ સ્કૅન કરીને પાંચ દિવસ વહેલું ગીત સાંભળી શક્યા.

આ ગીત પ્લેટફૉર્મની ઓળખ બની ગયું. ‘ખલાસી’ ભારતમાં સ્પૉટિફાયના સાપ્તાહિક ચાર્ટમાં 11મા અને યુકેના ઑફિશિયલ એશિયન મ્યુઝિક ચાર્ટમાં 25મા ક્રમે પહોંચ્યું, અને એ જ નવેમ્બરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ X પર તેનાં વખાણ કર્યાં. સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં અધિકૃત વીડિયો 18.6 કરોડથી વધુ વાર જોવાઈ ચૂક્યો હતો.

આ ગીત તેમને દેશના સૌથી મોટા મંચો સુધી લઈ ગયું, જેમાં નવેમ્બર 2023માં અમદાવાદમાં રમાયેલી ICC મેન્સ ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપ ફાઇનલ પણ સામેલ છે. 2024માં તેની આસપાસ ઘડાયેલા કોકા-કોલાના અભિયાને તેના એજન્સી ભાગીદારો માટે કાન લાયન્સ જીત્યા.

રાષ્ટ્રીય સન્માન તો પહેલેથી જ મળી ચૂક્યું હતું: નવેમ્બર 2022માં સંગીત નાટક અકાદમીએ ગુજરાતના લોકસંગીત માટે વર્ષ 2020ના ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લા ખાન યુવા પુરસ્કાર માટે તેમની પસંદગી કરી. ‘ખલાસી’ પછી વર્તુળ સતત મોટું થતું ગયું. સચિન–જિગર, ફાલ્ગુની પાઠક, દર્શન રાવલ, અમિત ત્રિવેદી અને સલીમ–સુલેમાન સાથે ગીતો આવ્યાં, અને કચ્છના અગરિયાઓને અર્પણ કોક સ્ટુડિયો ભારતનું બીજું ગીત ‘મીઠા ખારા’ (2025) આવ્યું. 68મા ગ્રેમી એવૉર્ડ્સમાં બેસ્ટ ગ્લોબલ મ્યુઝિક આલ્બમ માટે નોમિનેટ થયેલા ‘સાઉન્ડ્સ ઑફ કુંભ’ના ‘Wheel of Time’માં પણ તેમનો સ્વર છે.

આજે તેમના કાર્યક્રમો અમદાવાદની દસ રાતની ‘રંગ મોરલા’ નવરાત્રિથી લઈને અમેરિકા, કૅનેડા, યુકે અને ઑસ્ટ્રેલિયાનાં થિયેટરો સુધી, અને 2026ના NH7 વીકેન્ડર જેવા ફેસ્ટિવલ મંચો સુધી ફેલાયેલા છે. હવે પછી: જાન્યુઆરી 2027માં લોલાપાલૂઝા ઇન્ડિયા.

આ બધાની વચ્ચે તેઓ વારેવારે મૂળ તરફ પાછા ફરે છે. તેમની સૌથી નવી રજૂઆત ‘હાં રે દાન માંગે’ (સપ્ટેમ્બર 2026) એક પરંપરાગત ગીત છે, જેમાં થોડી પંક્તિઓ તેમણે પોતે ઉમેરી છે.